شيخ محمد عبده پس از سيد جمال ، دومين شخصيتى كه نامش به عنوان مصلح در جهان تسنن ، بالخصوص در جامعهء عرب ، برده مىشود شيخ محمد عبده شاگرد و مريد سيد جمال است . عبده روح خود و زندگى معنوى خود را مديون سيد جمال مىدانست . عبده همان دردهايى كه سيد جمال تشخيص داده بود ، احساس مىكرد . چيزى كه عبده را از سيد جمال متمايز مىسازد توجه خاص عبده به بحران انديشهء مذهبى مسلمانان در اثر برخورد با تمدن غربى و مقتضيات جديد جهان اسلام است ، كه مسلمانان در اثر ركود چند صد ساله آمادگى درستى براى مقابله با اين بحران نداشتند . به عبارت ديگر عبده پس از جدا شدن از سيد جمال و بازگشت به مصر ، آنچه انديشهء او را آزار مىداد و در جستجوى راه حلى براى آن بود مسئلهء « اسلام و مقتضيات زمان » بود . عبده در جستجوى راه حلى بود كه از طرفى در اثر جمود فكرى و قشرىمآبى برخى علماى دينى ، اسلام مانع پيشرفت و تكامل جامعهء مصرى تلقى نشود و همين جهت نيروهايى را از خود مسلمانان عليه اسلام برنينگيزد ( همان چيزى كه در بسيارى از جامعه‌هاى اسلامى صورت گرفت ) و از طرف ديگر به نام انطباق اسلام با علم ، افراطكارىها صورت نگيرد ، اصول و مقررات اسلامى با ذوقها و سليقه‌هاى باب روز تطبيق داده نشود ( همان كارى كه آن هم در ميان يك طبقه صورت گرفت )